Ubytek słuchu spowodowany hałasem w pracy dotyka tysięcy osób. Niektórzy nie zdają sobie sprawy, że słyszą gorzej, dopóki nie zwrócą im na to uwagę inni lub nie udadzą się do lekarza. Która grupa zawodowa jest szczególnie narażona na uszkodzenie narządu słuchu? Jak uzyskać odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu spowodowany hałasem w środowisku pracy?
Spis treści
Ubytek słuchu – jakie zawody są narażone?
Hałas stanowi ryzyko zawodowe, a ubytek słuchu został uwzględniony w państwowym wykazie chorób zawodowych (Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych):
Hałas ma negatywny wpływ nie tylko na narząd słuchu, ale także na cały organizm (m.in. na układ nerwowy, układ wydzielania wewnętrznego). Konsekwencje ekspozycji na hałas mogą być więc poważne i rozległe. Prócz zauważalnego pogorszenia, a nawet utraty słuchu, mogą wystąpić:
- wzrost ciśnienia krwi,
- wzrost częstości skurczów serca,
- wzrost skurczów obwodowych naczyń krwionośnych,
- zmniejszenie częstości oddechów,
- zmniejszenie intensywności perystaltyki jelit,
- skurcze mięśni,
- uszkodzenia narządów prowadzące do zmniejszenie płodności.
Ponadto, silne bodźce akustyczne o poziomach ciśnienia akustycznego powyżej 110-120 dB(A) wpływają na funkcję narządów zmysłów, np. powodują zaburzenia wzroku, równowagi i dotyku. Choroba ciśnieniowa, wrzodowa, nerwice mogą być skutkiem hałasu (źródło: Ryzyko zawodowe związane z narażeniem na hałas, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Słupcy).
Hałasowi i sposobom niwelowania jego skutków w miejscu pracy został poświęcony rozdz. 5. w dziale IV Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W tabeli nr 2 zostały wymienione rodzaje prac, w których w szczególności wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidualnej, czyli takich, w których poziom hałasu przekracza najwyższe dopuszczalne natężenie. Są to:
- prace przy obsłudze pras do metalu,
- prace przy użyciu narzędzi pneumatycznych,
- prace obsługi naziemnej na lotniskach,
- prace przy wbijaniu pali,
- cięcie drewna przy użyciu pilarki tarczowej lub pilarki z piłą łańcuchową.
Odpowiednie środki ochrony powinny być stosowane wszędzie tam, gdzie natężenie hałasu przekracza normy. Jakie są to normy? Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (załącznik 2) poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy nie może przekraczać 85 dB.
Hałas określany jest nie tylko z uwagi na poziom ekspozycji w ciągu dnia pracy, ale też maksymalny poziom dźwięku A oraz szczytowy poziom dźwięku C. Zgodnie z rozporządzeniem:
- maksymalny poziom dźwięku A nie może przekraczać wartości 115 dB,
- szczytowy poziom dźwięku C nie może przekraczać wartości 135 dB.
Na hałas najczęściej narażone są osoby wykonujące prace na produkcji i w przetwórstwie przemysłowym, z wykorzystaniem maszyn, ale nie tylko. Na ubytek słuchu wystawieni są też np. budowlańcy, nauczyciele, muzycy i technicy oprawy muzycznej, obsługa samolotów, barmani.
Hałas w pracy – jak się uchronić?
Zgodnie z przepisami bhp pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom środki ochrony indywidualnej – w przypadku hałasu są to środki ochrony słuchu:
- wkładki przeciwhałasowe,
- nauszniki przeciwhałasowe,
- hełmy przeciwhałasowe,
- inne środki ochrony słuchu.
Pracodawca powinien tak zorganizować stanowiska, by jak najbardziej ograniczyć czas ekspozycji pracowników na hałas. Musi także umożliwić nawet krótkotrwały, ale regularny odpoczynek od wysokiego natężenia dźwięku. Przerwy są niezwykle istotne, gdyż negatywne skutki działania hałasu kumulują się w czasie.
Zatrudnieni muszą mieć zarazem dostęp do wyników pomiaru hałasu. W przypadku podejrzenia wystąpienia choroby zawodowej, pracodawca powinien skierować podwładnego na badania. Istotne są także badania okresowe i kontrolne.
Hałas w miejscu pracy – czy można liczyć na odszkodowanie?
Ubytek słuchu wynikający z ekspozycji na hałas w miejscu zatrudnienia to choroba zawodowa. Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, wynosi 2 lata (nawet jeśli dana osoba wcześniej przestała pracować w narażeniu zawodowym). Podejrzenie wystąpienia choroby zawodowej zgłasza pracodawca, lekarz lub sam pracownik (były pracownik). Zawiadomienie kierowane jest do dwóch organów – okręgowego inspektora pracy oraz państwowego inspektora sanitarnego.
Osoby, które dotknęła choroba zawodowa i przez to stały się niezdolne do pracy (stale lub długotrwale – przez co najmniej 6 miesięcy) mogą ubiegać się o jednorazowe odszkodowanie z ZUS. Jest ono wypłacane w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Aktualne wysokości odszkodowań udostępniane są na stronie ZUS. Do marca 2022 r. obowiązują następujące kwoty.
W okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 31 marca 2025 r. kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej wynoszą:
- 1431 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
- 1431 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o 10 punktów procentowych;
- 25 044 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego;
- 25 044 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty;
- 128 799 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;
- 64 399 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty inny niż małżonek lub dziecko;
- 128 799 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz 25 044 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na każde z tych dzieci;
- 128 799 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawnionych jest równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz 25 044 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugie i każde następne dziecko;
- 25 044 zł, gdy obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie inni członkowie rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty; każdemu z nich przysługuje ta kwota, niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom;
- 64 399 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz 25 044 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugiego i każdego następnego uprawnionego.
Źródło: Zus.pl/Kwoty jednorazowych odszkodowań
Jeśli za wystąpienie choroby odpowiedzialny jest pracodawca (np. nie zapewnił środków ochrony indywidualnej, nie przestrzegał norm bhp itp.) poszkodowany pracownik (lub były pracownik) może ubiegać się o tzw. świadczenia uzupełniające na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. W tym wypadku osoba starająca się o zadośćuczynienie musi przedstawić dowody na uchybienia ze strony pracodawcy.
Czytaj także: Osoby z niepełnosprawnością na rynku pracy – prawa, obowiązki pracodawcy, czas pracy
Ubytek słuchu – najczęściej zadawane pytania:
-
Jak hałas wpływa na zdrowie człowieka?
Ekspozycja na hałas prowadzi do ubytku słuchu, a także szeregu innych reakcji fizjologicznych. Może dojść m.in. do podwyższenia ciśnienia, wzrostu częstotliwości skurczów serca, zmniejszenia częstości oddechów, skurczów mięśni. Hałas może doprowadzić do długotrwałego lub trwałego uszczerbku na zdrowiu.
-
Ile wynosi odszkodowanie za uszczerbek słuchu?
Zgodnie z informacją podaną przez ZUS osoba, która z powodu wypadku lub choroby zawodowej (np. w wyniku hałasu) doznała stałego albo długotrwałego uszczerbku na zdrowiu i jest niezdolna do pracy, może liczyć na jednorazowe odszkodowanie wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Nowe stawki obowiązują od 1 kwietnia danego roku do 31 marca roku następnego. Od 1 kwietnia 2024 roku za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu przysługuje 1431 zł.
